بشكافند و درز را هرگز نشكافند و بعد از شكافتن آب بيرون آرند . و باشد كه نايزه [ يعنى لوله‌يى در آن ] نهاده به طريقى كه زرداب اسبان و آب استسقاى زقى مىگيرند بگيرند . امّا اگر آب بسيار باشد ، يكبارگى بيرون نيارند تا موجب غشى و هلاكت نشود ، بلكه اندك اندك به دو سه روز بيرون آرند و در تقويت همى كوشند تا گنج صحت بىرنج و مشقّت حاصل آيد . و چون آب به تمامه برآيد ، داغ دهند تا ديگر نريزد . و اگر سبب اجتماع [ از ] برودت مزاج كيس انثيين بوده باشد ، به سبب سخونت داغ مبدل به حرارت گردد مزاج و ديگر تولّد نكند رطوبت . طريق داغ وى آن است كه چون آب به تمامه برآيد ، بايد كه بيضتين دور تر برند هر آن‌قدر كه توانند ؛ پس آلت آهنى كه دقيق و معوج - يعنى كج - مىباشد و مخصوص به اين كار است از آتش گرم كرده در موضع بزل درآرند و ميان كيس بگردانند تا كه كيس و باريطارون متأذّى شود و موضع فتق متشنّج و تنگ گردد و ديگر آب نيايد و جمع نشود . و هنگام داغ اهتمام تمام بايد كرد كه آلت داغ به جرم بيضه نرسد . و پس از داغ به علاج خشك‌ريشه و اندمال توجّه كنند . فايده : بزل بىداغ اگرچه يك چند روز فرصت مىدهد امّا باز مرض عايد مىشود . قسم پنجم : در قرو اللحمى . و اين ، عبارت است از آنكه مادهء غليظ سوداوى به خصيه فرود آيد . و علامت او ، غلظ و صلابت و تمدد است . و فرق در اين و در ورم صلب انثيين به اعتبار ظاهر است كه : مادهء آماس در جرم عضو نفوذ مىكند خواه در كيس باشد خواه در نفس خصيه ؛ بخلاف اين ماده كه در جوف كيس است . علاج : براى تنقيهء سودا ، مطبوخ افتيمون نوشند و ساير آنچه در ورم صلب انثيين گفته شد از محلّلات و مليّنات به كار برند و جندبيدستر و فرفيون به روغن ياسمين و بابونه ماليدن و در احليل چكانيدن سود دارد . و مداومت كردن بر معجون كندر و مادة الحيوة در همهء اقسام قيل و فتق نفع تمام دارد . صفت ضمادى كه در جميع اقسام فتق مفيد است : گلنار ، برگ مورد ، مازو ، صبر ، مرّ ، كندر ، جوز السرو ، زفت ، مقل ، ابهل با سريشم ماهى استعمال كنند . قسم ششم : در فتق مراق البطن و فتق الاربيه . و تحقيق اين در ابتداى باب كرده شده مشروحا . و اگرچه اين مرض به نمىشود امّا براى آنكه فزون نگردد تدبير [ آن ] نوشته مىآيد .